św. Teresa z Avila

1-15

– POEZJE –


1

TĘSKNOTA ZA ŻYCIEM WIECZNYM

Nie żyję w sobie, bo znam inną drogę —
Pełnego życia, więc wołam w tęsknocie:
Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę.

Żyję tym życiem, które jest hen, w dali,
Bo miłość całą mą istność objęła.
Ona w mym sercu żarzy się i pali,
Ona mnie z Bogiem w jedno połączyła.
I w Nim me serce, me szczęście zawarte,
I On mnie wybrał, i wskazał mi drogę,
Wyrył w mej duszy znamię niezatarte:

Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę.

Miłość płonąca w głębi serca mego,
Ta miłość, która jest mym życiem, siłą —
Zamknęła w wnętrzu mym Więźnia Boskiego,
Aby się szczęście moje dopełniło.
Lecz bliskość Jego wzmaga me cierpienia
I mej tęsknoty rozpala pożogę,
Aby Go ujrzeć bez zasłon ni cienia!

Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę.

O jakże długie jest ziemskie wygnanie!
Jakże tchną smutkiem te pustynne głusze!
Jakże bolesne w tym życiu konanie
I te kajdany, co skuwają duszę!
Tylko nadzieją, że skończą się męki
Ten ból wygnania opanować mogę.
Lecz chociaż ufam, płyną z duszy jęki:

Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę.

Jakąż goryczą opływa to życie,
W którym nie mogę ujrzeć swego Pana!
Bo chociaż miłość napawa obficie,
Długa tęsknota, to bolesna rana:
O, zerwij. Panie, te ciężkie kajdany,
Do życia pełni otwórz mi już drogę:
Duch mój do Ciebie tęsknotą porwany.

Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę!

Tylko nadziei złociste promienie
Świecą mi w życiu, że kiedyś zaświta
Dzień, w którym skończy śmierć moje cierpienie.
I tej pociechy ma dusza się chwyta...
O, przyspiesz dzień ten, śmierci upragniona!
Widzisz, że radość czuję a nie trwogę
Na myśl, że weźmiesz mnie w swoje ramiona.

Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę!

O, życie! ty znasz potęgę miłości,
Wiesz jak się ona w zaświaty wydziera.
Puść mnie więc! nie więź wśród ziemskiej ciemności,
Bo szczęścia bramy twa śmierć mi otwiera.
O, jakże czekam mej śmierci zjawienia,
Bo tylko ona otworzy mi drogę,
Wybawi duszę z ciasnego więzienia.

Ja tym umieram, że umrzeć nie mogę.

Zdroje obfite życia prawdziwego
Nie mogą poić mej duszy spragnionej,
Póki nie wyrwie się z życia ziemskiego.
Więc z głębi duszy tęsknotą trawionej
Wzywam cię, śmierci! O, wyrwij mię z ciała!
Tylko przez ciebie szczęście zdobyć mogę...
Przyjdź już! jam w tobie pogrążona cała.

Ja tym umieram, ze umrzeć nie mogę!

O życie moje, cóż oddam dziś Bogu,
Co się ukrywa w głębi serca mego?
O, kiedyż stanę na wieczności progu,
By Mu dać życie za tę miłość Jego?
Gdy przez śmierć tylko dosięgnąć Go zdołam,
I przez śmierć tylko mam do Niego drogę,
O, jakże tęsknię, wyrywam się, wołam:

Panie, umieram, że umrzeć nie mogę.

 

2

W BOŻYCH RĘKACH

Twoją jestem na zawsze,
Od Ciebiem życie wzięła,
Powiedz mi więc, o Boże,
Co chcesz, abym czyniła?

Najwyższy Majestacie
Wiekuista Mądrości,
Co w dobra chodzisz szacie;
O Boże wszechświatłości
Spojrzyj na nędzę moją,
Bom Tobie zawierzyła.

Powiedz mi więc, o Boże,
Co chcesz, abym czyniła?

Twą jestem, boś mnie stworzył,
Boś za mnie dał krew swoją,
Ból Ci rany otworzył,
By zbawić duszę moją;
Tyś łaską mnie osłaniał,
Ażebym nie zginęła.

Powiedz mi więc, o Boże,
Co chcesz, abym czyniła?

Czego żądasz, o Panie,
Od stworzenia Twojego,
Co w tak nędznym jest stanie,
Wśród mroków życia tego?
Ale choć grzeszna jestem,
Otom cała przylgnęła
Do stóp Twych, prosząc: powiedz,

 co chcesz, abym czyniła?

Widzisz tu serce moje
I życie od zarania:
Składam je w dłonie Twoje.
I wszystkie me kochania,
I wszystkie władze duszy,
By miłość je objęła.
O, niech głos mój Ciebie wzruszy!

Co chcesz, abym czyniła?

Daj mi śmierć albo życie,
Daj siły czy słabości,
Karm mnie wzgardą obficie,
Lub chlebem szczęśliwości,
Daj pokój albo walkę,
W której bym się dręczyła,
Daj wszystko, tylko powiedz

Co chcesz, abym czyniła?

Daj nędzę lub dostatki,
Daj słodycz, chleb gorzkości;
Niech wzrosną smutku kwiatki,
Niech zmilknie śpiew radości,
Daj szczęście, bólu morze,
Niech mnie rwie jego siła.

Tylko powiedz, o Boże,
Co chcesz, abym czyniła?

Jeśli chcesz, niechaj tchnienia
Modlitwy mnie ponoszą,
Lub oschłość cierpienia
Krwawymi łzami zroszą.
O, Boże mój Najwyższy,
W tym cała moja siła,
Byś mi zawsze objawiał:

Co chcesz, abym czyniła?

Daj mi, Boska Mądrości,
Słońce wiecznego świtu
Lub gęste mgły ciemności,
Lata głodu, dosytu;
Daj zorze lub noc czarną,
By wszystko zasłoniła,

Tylko powiedz mi wtedy:
Co chcesz, abym czyniła?

Jeśli mi dasz wytchnienie,
Przyjmę je z Twojej ręki.
Jeśli ześlesz cierpienie,
Zniosę wszystkie udręki.
Dasz śmierć, ja czekam, Panie,
Aby mnie już objęła,
Kiedy chesz, tylko powiedz:

Co chcesz, abym czyniła?

Pójdę na same szczyty:
W nagie Golgoty skały
Lub w Taboru błękity,
W szczęścia słodkie zapały.
Jak Job w cierpieniu, — jak Jan
Przy Tobie bym spoczęła,

Tylko powiedz o Panie,
Co chcesz, abym czyniła?

Wśród zmiennych losów życia,
Jak Józef sprawiedliwy
Lub Dawid wśród ukrycia
Czy Jonasz nieszczęśliwy
Chcę, by się każdej chwili
Twa wola wypełniła,
Dlatego błagam, powiedz:

Co chcesz, abym czyniła?

Czy słowa Twe posłyszę,
Czy będziesz trwał w milczeniu,
Czy łan się rozkołysze
Lub zamrze w opuszczeniu,
Chcę wytrwać i zachować
Twe Prawo, tam ma siła,
Więc na każdy czas, powiedz:

Co chcesz, abym czyniła?

Twoją jestem, na zawsze,
Od Ciebiem życie wzięła,
Powiedz mi więc, o Boże,
Co chcesz, abym czyniła?

 

3

“MIŁY MÓJ DLA MNIE, A JA DLA NIEGO”

Gdym się wyzbyła tutaj wszystkiego,
Znalazłam szczęścia zdrój,
I odtąd jestem wszystka dla Niego,
A On jest wszystek mój.

Gdy Boski Łucznik strzałą swą zranił,
Przeszył do głębi serce me,
Ogień miłości całą mnie strawił,
Że w nim znalazłam szczęście swe.
Odczułam wówczas życia wiecznego
Upajający zdrój,
I jestem odtąd wszystka dla Niego,
A On jest wszystek mój.

Zranił mnie strzałą rozpłomienioną
I owiał żaru tchem,
Że się uczułam w jedno złączona
Z Bogiem i Stwórcą swym;
I już nie żądam szczęścia innego
Nad tej miłości zdrój,
I jestem odtąd wszystka dla Niego,
A On jest wszystek mój.

4

SŁOWA MIŁOŚCI

Jeśli mnie kochasz tak, o mój Boże,
Jak ja Cię, Panie, miłuję,
Powiedz, jak dusza wytrzymać może
I co Twą miłość wstrzymuje?
Powiedz mi duszo twoje tęsknoty,
Powiedz twe udręczenia.

— Lękam się. Panie, Twojej utraty,
Pragnę Cię widzieć bez cienia.
Bo Tobie, Panie, oddanam cala
I w Tobie wszystka zgubiona,
Ma dusza jednym pragnieniem pała:
Być Twą miłością strawiona.

O, by ta miłość mnie ogarnęła,
Spraw to, Najsłodszy mój Panie!
By ona z Tobą mnie zjednoczyła
Na wieczne miłowanie.

 

5

SZCZĘŚLIWY, KTO KOCHA BOGA

Szczęśliwe serce tak rozmiłowane,
Że w Bogu wszystkie są jego pragnienia,
Dla tej miłości ma w proch podeptane
Wielkości świata, ułudy stworzenia,
I tylko w Bogu znajduje swą chwałę,
Obfitość szczęścia i rozkosze trwałe.

Dla tej miłości umie zaprzeć siebie,
Nie szuka tutaj ziemskiej szczęśliwości,
Wzrok swojej duszy utopił hen, w niebie,
Kędy jaśnieje blask wiecznej światłości...

I wśród wzburzonych życia tego toni
Dąży z otuchą, gdzie pieśń szczęścia dzwoni.

 

6

WOBEC PIĘKNOŚCI BOŻEJ

Piękno Najwyższe, Piękno Nieskończone,
Jakże przewyższasz blaskami swoimi
Wszystko, co tutaj istnieje stworzone!
Odrywasz serce bez bólu żadnego
Od przywiązania do wygnańczej ziemi.

Piękno Najwyższe, cudne blaski Twoje
Łączą mnie z Tobą, jak więzów spojenie.
Czemu zamykasz te Boże podwoje,
Kiedy Twa światłość tak mi wzmacnia duszę,
Że ponad wszystko miłuję cierpienie?

Piękno Najwyższe, jakaż Twoja siła,
Jeśli Istotę Twą nieogarnioną
Skłania, by z nędzą moją się złączyła,
I byś ukochał i tak uwielmożnił
Mnie w swej nicości, w nędzy pogrążoną.

 

7

TĘSKNOTA WYGNANIA

O Boże mój, w tęsknocie
Do Ciebie prośbę ślę,
Tak smutno mi na świecie
Już, Panie, umrzeć chcę!

O, jakże długą drogę,
Jak uciążliwy znój,
Jak pustynną głuszę
Stwarza ten ziemski bój!

O, Panie Uwielbiony,
Korną Ci prośbę ślę:
Wyrwij mnie już z tej ziemi,
Już teraz umrzeć chcę!

Posępne są dni życia,
Jest w nich goryczy jad,
Bo dusza w nich zatraca
Piękności Twojej ślad.

O, Dobro me najsłodsze,
Tę prośbę Tobie ślę:
Patrz, jam tak nieszczęśliwa,
Tak bardzo umrzeć chcę!

O, śmierci, jakże wzmagasz
Mój ból bliskością swą!
Kiedyż twój cios zbawienny
Uwolni duszę mą?

O, jakież to rozkosze,
O Boże, Szczęście me,
Będą, gdy ujrzę Ciebie?
Więc, Panie, umrzeć chcę!

Wszystkie kochania ziemskie
Mącą duchową toń,
Toteż po inne życie
Wznoszę do Ciebie dłoń.

O któż bez Ciebie, Boże,
Wygnańczą dolę tę
Przetrzymać tutaj zdoła?
Ja, Panie, umrzeć chcę!

Życie na tej dolinie
To walka, znój i trud,
Spoczynek zaś prawdziwy
Hen, u wieczności wrót.

O rozprósz już przede mną
Tej śmiertelności mgłę,
Spragniona ujrzeć Ciebie,
Już, Panie, umrzeć chcę!

Któż może się obawiać
Cielesnej śmierci tej,
Gdy w zamian za nią zyska
Szczęście dla duszy swej?

I będzie Cię mógł posiąść
Najwyższe Dobro me
Na wieczność! — w tym pragnieniu
Ja, Panie, umrzeć chcę!

Ma dusza udręczona
Jęczy w niewoli tej,
Bo w oddaleniu skryty
Jest Ukochany jej.

O skróć już to wygnanie!
Zakończ cierpienia me!
Z tęsknoty mej za Tobą
Ja, Panie, umrzeć chcę!

Więzień skuty w kajdany
Pośród zamkniętych krat,
Z chwilą zgonu swojego
Ujrzy wolności świat.

Mnie zaś w więzieniu ciała
Płyną tęsknoty łzy
I długo czekać muszę,
Choć zaraz umrzeć chcę!

I próżno dusza moja
Wciąż Ciebie szuka w krąg,
I próżno tęskni, woła,
Byś wyrwał ją z tych mąk.

Tyś zawsze niewidoczny
Nie mogę ujrzeć Cię.
I z serca krzyk się wznosi:
Ja, Panie, umrzeć chcę!

A gdy przychodzisz do mnie,
By mieszkać w sercu mym,
Lękam się Twej utraty
W nieszczęsnym życiu tym.

I myśl mnie ta przeraża,
Że cała w lęku drżę,
I więcej Ciebie pragnę,
I umrzeć. Panie, chcę!

Skróć, o mój słodki Boże,
Konania tego czas
I spraw, by nikły płomień
Ziemskiego życia zgasł.

Rozerwij me kajdany,
Rozprósz tę ziemską mgłę,
Och, tak spragnionam Ciebie,
Tak bardzo umrzeć chcę!

Lecz jeśli chcesz, by trwało
Smutne wygnanie me,
By dusza tu cierpiała
Za mnogie grzechy swe,
Niech dzieje się Twa wola,
Choć z oczu płyną łzy,
Tak mi smutno bez Ciebie,
O, Panie, umrzeć chcę!

 

8

SZUKAJĄC BOGA (1)

We Mnie poszukuj istnienia twojego,
Mnie zaś odnajdziesz w głębi serca swego.

W tak żywych rysach miłości płomienie
Twe podobieństwo we Mnie utworzyły,
Że żaden pędzel i żadne natchnienie
Obrazu takiej piękności i siły
Stworzyć nie mogą, Tyś bowiem powstała
Piękna, urocza z tchnieniem Wszechmocnego,
Z mojej miłości, która wiecznie trwała.
Szukaj więc we Mnie istnienia twojego.

I gdybyś swoje ujrzała oblicze,
I swej istoty dostrzegła odbicie
Tak, jak je mają głębie tajemnicze
Mojej istoty, twoje ziemskie życie
Uleciałoby z ciasnego więzienia,
Bo nie jest w mocy znieść blasku takiego,
Więc Mnie poszukuj w głębi serca twego.

I to jest twojej miłości zadaniem,
Abyś gotowa była w wnętrzu swoim,
I stała czujna za każdym wezwaniem,
By być przybytkiem i mieszkaniem moim.
Poza swą duszą nie szukaj Mnie w świecie,
Bom Ja tak bliski istnienia twojego,
Ja cię ogarniam i daję ci życie,
Szukaj Mnie zatem w głębi serca twego.

 

9

CIERPLIWOŚĆ ZWYCIĘŻA (2)

Nie trwóż się, nie drzyj
Wśród życia dróg,
Tu wszystko mija,
Trwa tylko Bóg.

Cierpliwość przetrwa
Dni ziemskich znój,
Kto Boga posiadł
Ma szczęścia zdrój:
Bóg sam wystarcza.

 

10

DO NIEBIOS OJCZYZNY (3)

Dążmy wytrwale w weselu
Ku niebu, córki Karmelu.

Wśród cierni umartwienia,
Wśród wzgardy, zapomnienia,
Wśród cierpień,
smutków wielu
Idźmy, o córki Karmelu.

Pod jarzmem posłuszeństwa,
Co wiedzie do męczeństwa
I przynosi nam chwałę,
Zdążajmy życie całe.

Pośród ubóstwa drogi
Musimy iść bez trwogi
Tam, kędy doszło wielu:
Na szczyty, córki Karmelu.

Kocha nas w każdą chwilę.
Wzywa za sobą mile Nasz Mistrz;
więc dążmy stale Ku niebios wiecznej chwale.

Miłością płonie cały,
Ten co zszedł do nas z chwały,
Biegnijmy więc w weselu
Do Niego, córki Karmelu.

Te plony bierzmy w duszę,
Których nie zniszczą susze,
Których świat nie zabierze,
Bo wyrosły w ofierze.

Za wzorem Eliasza
Niech będzie służba nasza,
W zapale i w weselu
Walczmy, o córki Karmelu.

Od świata oderwane,
Drugim duchem owiane,
Wśród cierpień dążmy wielu
Ku niebu, o córki Karmelu.

 

11

NA BOŻE NARODZENIE

Pasterze, którzy wytrwale czuwacie,
Strzegąc swej trzody wśród nocy,
W ciała ludzkiego niepozornej szacie
Bóg się dziś rodzi Wszechmocny!

Przychodzi cichy, nikomu nie znany,
Z tym większą wiarą się kłońcie.
Strzeżcie, by Skarb ten nie był wam porwany
I przed wilkami Go brońcie.

— Pilonie, weź mnie do czuwania twego!
Odczuwam w duszy dość mocy,
Nikt nam nie wyrwie Skarbu Najwyższego,
Co dziś się zrodził wśród nocy.

Radością wielką cała upojona
Staję w zdumieniu przed sobą,
Lecz równocześnie bólem przenikniona
Nie władam swoją osobą.

— Bo jeśli Bogiem jest Dziecię zrodzone
Dzisiaj wśród cichej tej nocy,
Jak może umrzeć bólem umęczone,
Gdy Bogiem jest Wszechmocy?

Jest Bogiem, ale wziął śmiertelne ciało
I stał się słabą dzieciną.

— Wytężam duszy mojej wiarę całą,
By pojąć dziwną nowinę...

Widzę, że przyszedł, by cierpieć na ziemi,
By wyrwać dusze z pęt nocy,
Podnieść je w niebo, karmić blaski swymi,
Gdyż jest On Bogiem Wszechmocy!

O jakże mało poświęcenie Twoje,
O, Dziecię Boże, cenimy!
Czerpiemy z męki Twej ożywcze zdroje,
A tak Ci skąpo płacimy!

Czy nie wiesz. Panie, że będzie Twą chwałą,
Kiedy nas wyrwiesz z tej nocy?
Byśmy Cię wielbić mogli wieczność całą,
Że jesteś Bogiem Wszechmocy!

 

12

NA BOŻE NARODZENIE

 

Przychodzi nas odkupić
W ciało przyobleczony.
Filonie, czy pojmujesz,
Że to Bóg Nieskończony?

Wyrwał nas z więzów śmierci,
Lecz z nami jest złączony
Nasz brat, Janie, Błażeju,
Chociaż Bóg Nieskończony!

Po cóż tu przyszedł do nas,
By wieść żywot wzgardzony?
— By zgładzić grzechy nasze
On, Władca Nieskończony.

I widzę Go w stajence
Drży, na sianku złożony,
Przy Nim święta Panienka
W nędzy — Bóg Nieskończony.

Lecz po cóż to zdziwienie?
Cud miłości spełniony!
Służmy Mu aż do śmierci,
Bo On Bóg Nieskończony!

 

13

W NOC NARODZENIA

W świętej radości
Boga wychwalajmy,
Za miłość Jego
Życie Mu oddajmy!

Daje nam Ojciec
Jedynego Syna:
Dziś przyszedł do nas,
O szczęsna nowina.

Bóg dziś człowiekiem,
Dzięki Mu składajmy!
Za tę miłość Jego
Życie Mu oddajmy!

O patrz, Wawrzyńcze,
Na szlachetność Jego,
Że przywdział szaty
Ubóstwa naszego.

Zamiast pałacu
W nędzy Go widzimy,
Więc za tę miłość
Życie Mu złożymy!

I co Mu odda
Świat za poświęcenie?
Bicze, zniewagi
I krzyża cierpienie.

Och, tę niewdzięczność
Ludzką nagradzajmy,
Za Jego miłość
Życie Mu oddajmy!

Czy to być może,
Aby Wszechmocnego
Na śmierć wydały
Dzieła ręki Jego?

O tak, zaiste.
Więc Go otaczajmy
Dziś, i z miłości Życie zań oddajmy!

 

14

NA NARODZENIE BOŻEGO DZIECIĄTKA

Słuchaj, pasterzu, czyje to są glosy?
— To śpiew aniołów, gorzeją niebiosy.

Zabrzmiały dzisiaj, pośród nocy pienia
Przecudne śpiewy, pełne uwielbienia,
I rozbudziły świat z poranną zorzą.

Pójdźmy, pasterze, ujrzeć Matkę Bożą!
Słuchajcie, jak brzmią uwielbienia głosy
To śpiew aniołów, gorzeją niebiosy.

Pełna uroku, wdzięku dziewiczego,
Kim jest ta w grocie klęcząca Dziewica?
— To córka miła Ojca Przedwiecznego,
Bożą pięknością jaśnieją Jej lica.

Słuchajcie jak brzmią uwielbienia głosy
To śpiew aniołów, gorzeją niebiosy.

 

15

NA OBRZEZANIE

Cierpi, by grzechy
Świata zginęły,
O tak, mój Miły (4)

Powiedz dlaczego
Drży On w boleści?
Wszak tak niewinny
I nie ma złości.

Chce, aby dusze
Się podźwignęły
Przez miłość Jego.
O tak, mój Miły!

Zaledwie przyszedł
Tutaj na ziemię,
A już ma znosić
Gorzkie cierpienie?

Przyjmie śmierć, rany,
Bo chce, by zmyły
Brudy grzechowe,
O tak, mój Miły!

Takie niewinne
To Dziecię małe,
Złóżmy Mu duszę
I serce całe.

— By w Jego oczkach
Łezki nie lśniły,
Wciąż Je miłujmy,
O tak, mój Miły!


(1) Wiersz ten jest szerszym rozwinięciem słów, które św. Teresa posłyszała na modlitwie: “Szukaj siebie we Mnie”. Słowa te były dla niej tematem do głębokich rozmyślań. Omawiała ich znaczenie również z innymi osobami (zob. Ocena czterech pism duchowych).

(2) Wiersz ten, będący prawdziwą perłą wśród utworów poetyckich św. Teresy, przechowywała ona zawsze w swoim brewiarzu.

(3) Wiersz ten jak również i 20: “Z krzyżem przez życie”, napisała św. Teresa na jakąś uroczystość zakonną w klasztorze. Dowodzi tego treść tych wierszy, jak również to piszą o niej jej biografowie (por. “Życie św. Teresy według Bollandysców”, tom I, r. 15).

(4) W tekście hiszpańskim jest: “O tak, Dominiczku! — Dommiquillo, eh!”